Menstruatiecyclus: een blik op menstruatie en hormonen
Menstruatiecyclus: een blik op menstruatie en hormonen
De menstruatiecyclus begeleidt een groot deel van het reproductieve leven van de vrouw. Toch wordt de werking ervan nog vaak herleid tot de menstruatie alleen. De menstruatie is echter slechts één stap in een breder fysiologisch proces, waarvan het ritme onder meer wordt bepaald door de schommelingen van oestrogenen, progesteron, FSH en LH. Inzicht in die mechanismen helpt om de menstruele fase beter te situeren binnen de verschillende fasen van de cyclus en om de schommelingen die in de loop van de maand kunnen worden ervaren gemakkelijker te begrijpen: energie, stemming of een algemeen gevoel van comfort. Wat gebeurt er precies tijdens de menstruatie? Waarom veranderen de hormonen net op dat moment? En hoe kunt u tijdens de menstruatiecyclus een globale benadering van het welzijn hanteren? Laten we de stand van zaken bekijken.
De menstruatiecyclus: een hormonaal ritme in meerdere fasen
De menstruatiecyclus bestaat uit een geheel van gecoördineerde veranderingen in de eierstokken en de baarmoeder. De eerste dag van de menstruatie geldt per conventie als de eerste dag van een nieuwe cyclus.
De bekende cyclus van 28 dagen dient vaak als didactisch model, maar is geen absolute norm. De duur van de cyclus vertoont een grote fysiologische variabiliteit, zowel tussen verschillende vrouwen als van de ene cyclus tot de andere bij dezelfde persoon [2,3].
Vier hormonen spelen een bijzonder grote rol in deze orkestratie:
Hun concentraties veranderen in de loop van de cyclus en spelen onder meer een rol bij de ontwikkeling van de follikels, de ovulatie en de veranderingen van het endometrium [1,2].
Om het gemakkelijker te begrijpen, kan de vrouwelijke cyclus in vier grote periodes worden voorgesteld:
| Fase van de cyclus | Wat gebeurt er? |
|---|---|
| Menstruele fase | De menstruatie zet in en markeert het begin van de nieuwe cyclus. |
| Folliculaire fase | Verschillende follikels beginnen zich te ontwikkelen en één ervan wordt doorgaans dominant. |
| Ovulatie | De eicel komt vrij uit de eierstok onder invloed van hormonale signalen. |
| Luteale fase | Het gele lichaam produceert onder meer progesteron en het endometrium bereidt zich voor op een mogelijke innesteling. |
Deze vier stappen zijn geen vier perfect even lange periodes. Vooral de folliculaire fase draagt in belangrijke mate bij tot de verschillen in duur die van de ene cyclus tot de andere worden waargenomen [3].
De menstruatie, in de volksmond ook ongesteldheid genoemd, bestaat uit het afstoten van een deel van het slijmvlies dat de binnenkant van de baarmoeder bekleedt: het endometrium.
In de loop van de vorige cyclus is dit slijmvlies onder invloed van de hormonen van de eierstokken geleidelijk veranderd. Als er geen zwangerschap is, leidt de terugval van het gele lichaam onder meer tot een daling van het progesteron. Deze hormonale terugval is een van de belangrijkste signalen die de mechanismen in gang zetten die tot de menstruatie leiden [1].
De menstruatie is dus tegelijk het sluitstuk van de vorige cyclus en het begin van de volgende.
Het endometrium is een zeer dynamisch slijmvlies. De structuur ervan verandert voortdurend tijdens de menstruatiecyclus.
Na de menstruatie wordt het geleidelijk opnieuw opgebouwd. Na de ovulatie zet het, onder invloed van onder meer progesteron, zijn veranderingen voort om een omgeving te creëren die geschikt is voor een mogelijke innesteling.
Als die niet plaatsvindt, leidt de terugval van het progesteron tot een opeenvolging van moleculaire en vasculaire mechanismen die uitmonden in de afstoting van een deel van dit slijmvlies. Daarna beschikt het endometrium over een opmerkelijk vermogen om zich snel te herstellen [1].
In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, bestaat de menstruatiebloeding niet alleen uit bloed. Ze omvat onder meer:
Het uitzicht en de hoeveelheid kunnen variëren tijdens de verschillende dagen van de menstruatie.
Om het begin van de menstruatie te begrijpen, moet men kijken naar wat er vóór de menstruatie gebeurt, tijdens de luteale fase.
Na de ovulatie verandert de follikel die de eicel heeft vrijgegeven in een geel lichaam. Dat produceert vooral progesteron, aanvullend op de oestrogenen.
Wanneer de cyclus zonder zwangerschap eindigt, vormt het gele lichaam zich terug. De concentraties progesteron en oestrogenen dalen dan. De terugval van het progesteron zet in het endometrium de mechanismen in gang die tot de menstruatie leiden [1].
Anders gezegd: de menstruele fase kan niet los worden gezien van de dagen die eraan voorafgaan: de hormonale gebeurtenissen aan het einde van de vorige cyclus bereiden de komst van de menstruatie al voor.
De oestrogenen nemen onder meer toe tijdens de folliculaire fase. Hun verloop gaat samen met de ontwikkeling van de follikel en van het endometrium.
Na de ovulatie wordt het progesteron bijzonder belangrijk tijdens de luteale fase. Het speelt een rol in de veranderingen van het endometrium.
Als er geen zwangerschap ontstaat, dalen de niveaus van deze hormonen aan het einde van de luteale fase en kan een nieuwe cyclus beginnen [1,2].
Terwijl de menstruatie begint, stopt de activiteit van de eierstokken niet.
FSH, aangemaakt door de hypofyse, speelt een rol bij de rekrutering en de ontwikkeling van de follikels in de eierstokken. Later speelt de stijging van LH een rol in de mechanismen die tot de ovulatie leiden.
Elke fase bereidt dus de volgende voor: de menstruatiecyclus is eerder een hormonaal continuüm dan een opeenvolging van vier onafhankelijke blokken.
Het is belangrijk om twee begrippen van elkaar te onderscheiden:
Internationale classificaties tonen aan dat er een relatief ruime marge aan fysiologische variatie bestaat. Ze benadrukken ook dat het belangrijk is om rekening te houden met de frequentie, de regelmaat, de duur en de hoeveelheid van de menstruatie, in plaats van de cyclus van 28 dagen als universele referentie te beschouwen [4].
Een studie bij meer dan 1.000 cycli van vrouwen met regelmatige cycli stelde overigens een gemiddelde duur van bijna 29 dagen vast, maar met een opmerkelijke variabiliteit, vooral in de folliculaire fase [3].
Er bestaat niet één unieke ervaring van de menstruatiecyclus.
Sommige vrouwen merken in de loop van de maand weinig verschillen op, terwijl anderen de verschillende fasen sterker waarnemen. Een en dezelfde cyclus kan ook anders worden ervaren afhankelijk van de levensfase.
Tal van elementen uit het dagelijks leven kunnen meespelen in het algemeen welzijn:
Het is dan ook doorgaans zinvoller om het eigen ritme te leren herkennen dan te proberen elke gewaarwording te laten overeenkomen met een theoretische kalender die voor alle vrouwen hetzelfde is.
De hormonale schommelingen van de cyclus passen in een veel bredere fysiologie dan alleen de werking van de baarmoeder.
Sommige vrouwen melden dan ook schommelingen in energie, stemming, eetlust of comfort op verschillende momenten van hun cyclus. De intensiteit en de aard van die veranderingen blijven echter heel individueel.
Tijdens de menstruatie kunnen enkele eenvoudige principes bijdragen tot het algemeen welzijn:
Het is echter niet nodig om alle vrouwen tijdens hun menstruatie hetzelfde gedrag op te leggen. Sommigen verkiezen het rustiger aan te doen, terwijl anderen zich perfect op hun gemak voelen als ze hun gewone activiteiten voortzetten.
Premenstruele fase en menstruatie: wat is het verschil?
Deze twee periodes worden vaak met elkaar in verband gebracht, maar komen niet overeen met hetzelfde moment van de cyclus.
De premenstruele periode ligt aan het einde van de luteale fase, vóór het begin van de menstruatie. De menstruatie begint daarna en is dag 1 van de volgende cyclus.
Onthoud dus:
luteale fase → premenstruele periode → menstruatie → nieuwe cyclus.
Dit onderscheid is belangrijk omdat de hormonale schommelingen beginnen vóór de menstruatiebloeding op gang komt. De daling van progesteron en oestrogenen aan het einde van de luteale fase vormt precies een deel van het proces dat tot de menstruatie leidt [1].
De vrouwelijke cyclus begrijpen kan een eerste stap zijn om uw persoonlijke behoeften beter te herkennen. Het gaat er echter niet om voor elke fase een ander strikt programma te volgen.
Het lichaam heeft dagelijks macronutriënten, vitaminen en mineralen nodig.
Een evenwichtige voeding kan onder meer steunen op een grote verscheidenheid aan:
Regelmaat en afwisseling in de voeding blijven belangrijker dan de wil om de voeding volledig om te gooien volgens de menstruatiekalender.
Slaap vormt een van de fundamenten van het algemeen welzijn. Relatief regelmatige uren en voldoende hersteltijd kunnen helpen om de schommelingen die men dagelijks ervaart beter op te vangen.
Lichaamsbeweging maakt ook deel uit van een gezonde levensstijl. Wandelen, fietsen, zwemmen, spierversterkende oefeningen, yoga of andere activiteiten kunnen perfect worden beoefend tijdens de menstruatie als dat goed voelt.
De intensiteit kan gewoon worden aangepast aan de energie en het comfort van elke vrouw.
Al lang hebben bepaalde planten een bijzondere plaats in de gebruiken rond vrouwelijk welzijn en de menstruatiecyclus. Hun belang kan verband houden met hun traditioneel gebruik, met hun samenstelling aan actieve stoffen of ook met het wetenschappelijk onderzoek naar bepaalde extracten.
De monnikspeper (Vitex agnus-castus) is een van de bekendste planten in de wereld van het vrouwelijk welzijn. De vruchten worden al lang gebruikt in kruidenpreparaten, in het bijzonder rond de tweede helft van de menstruatiecyclus.
Het traditionele gebruik ervan trok geleidelijk de aandacht van het wetenschappelijk onderzoek, en verschillende studies hebben zich gebogen over extracten van monnikspeper in de context van de premenstruele periode [5,6].
In het kader van de botanische claims die in Europa worden gebruikt, wordt de monnikspeper onder meer in verband gebracht met het vrouwelijk welzijn tijdens de menstruatiecyclus.
Vrouwenmantel: een lange traditie van vrouwelijk gebruik
Vrouwenmantel (Alchemilla vulgaris) dankt zijn naam trouwens aan de lange associatie met vrouwelijk gebruik.
De bovengrondse delen worden traditioneel gebruikt in de fytotherapie. Vrouwenmantel bevat onder meer polyfenolen en tanninen, die gedeeltelijk de historische belangstelling voor deze plant verklaren.
Een recente wetenschappelijke review bevestigt de rijkdom van het etnobotanische gebruik ervan en de traditionele associatie met vrouwen [9].
In de context van de botanische claims wordt vrouwenmantel onder meer voorgesteld als een plant die een rol speelt in het vrouwelijk welzijn tijdens de menstruatiecyclus.
Saffraan: tussen traditie en emotioneel evenwicht
Saffraan (Crocus sativus L.) wordt gewonnen uit de stempels van de bloem. Saffraan is al eeuwenlang bekend als specerij en kent ook een lange geschiedenis van traditioneel gebruik.
De belangrijkste bestanddelen, met name de crocinen en safranal, zijn uitgebreid onderzocht. Verschillende klinische studies hebben zich met name gebogen over saffraanextracten in de context van vrouwelijk welzijn en de premenstruele periode [7,8].
Onder de botanische claims die in deze context worden gebruikt, wordt saffraan onder meer in verband gebracht met het behoud van het emotioneel evenwicht en met het comfort vóór en tijdens de menstruatiecyclus.
Teunisbloem: een plantaardige olie die vrouwen goed kennen
Teunisbloem (Oenothera biennis) is een plant die oorspronkelijk uit Noord-Amerika komt. De zaden leveren een olie die van nature rijk is aan gamma-linoleenzuur (GLA), een vetzuur uit de omega-6-familie.
De olie wordt al lang gebruikt in voedingssupplementen voor vrouwen en past traditioneel in een benadering van vrouwelijk welzijn.
Het belang ervan houdt onder meer verband met het bijzondere vetzurenprofiel, dat de historische aanwezigheid ervan in talrijke voedingsformules voor de verschillende levensperiodes van de vrouw verklaart.
Citroenmelisse: een plant die met ontspanning wordt geassocieerd
Citroenmelisse (Melissa officinalis) wordt traditioneel gebruikt om ontspanning en mentaal welzijn te bevorderen.
Ze kan zo een plaats vinden in een meer globale benadering van de vrouwelijke cyclus wanneer men niet alleen rekening wil houden met de fysiologische schommelingen, maar ook met het emotioneel welzijn en de kwaliteit van de rust.
De botanische claims die traditioneel voor citroenmelisse worden gebruikt, betreffen onder meer ontspanning en het behoud van een positieve stemming.
Gember: een wortel die traditioneel wordt gebruikt voor het spijsverteringscomfort
Gember (Zingiber officinale) is vooral bekend om zijn culinaire toepassingen, maar het rhizoom wordt ook al lang gebruikt in verschillende tradities.
In de context van de vrouwelijke cyclus kan gember interessant zijn door zijn positionering rond het spijsverteringscomfort, met name wanneer sommige vrouwen in de loop van de maand schommelingen in hun spijsvertering ervaren.
De botanische claims in verband met gember hebben onder meer betrekking op de normale werking van het spijsverteringsstelsel en het spijsverteringscomfort.
Aangezien de menstruatiecyclus door tal van fysiologische mechanismen wordt beïnvloed, kunnen planten worden beschouwd als onderdeel van een globale benadering van het vrouwelijk welzijn, naast voeding, slaap, lichaamsbeweging en het observeren van het eigen ritme.
In die logica combineren sommige formules meerdere aanvullende plantenextracten in plaats van zich op één enkele plant te richten.
Cyclévia combineert vrouwenmantel, de saffraan Safr’Inside™ en monnikspeper in een formule die is ontworpen voor de tweede helft van de cyclus. Klik hier voor de gedetailleerde samenstelling, de gebruiksaanwijzingen en de voorzorgsmaatregelen:
Uw menstruatiecyclus beter observeren om die beter te begrijpen
Uw cyclus gedurende meerdere maanden opvolgen helpt om vertrouwd te raken met uw eigen ritme.
Enkele eenvoudige gegevens kunnen worden genoteerd:
Een app kan die opvolging vergemakkelijken, maar een kalender of een notitieboekje volstaat evengoed.
Het doel is niet om elke maand een perfect identieke cyclus te hebben. Studies tonen net aan dat een zekere variabiliteit fysiologisch kan zijn [3]. Het gaat er veeleer om beter te leren kennen wat voor uzelf gebruikelijk is.
Wanneer advies vragen aan een zorgverlener?
Elke vrouw heeft haar eigen ritme. Toch is het raadzaam om, wanneer een verandering in de cyclus ongewoon of aanhoudend is of het dagelijks leven sterk beïnvloedt, daarover met een zorgverlener te praten.
Een arts, een gynaecoloog of een apotheker kan ook individueel advies geven over het gebruik van een voedingssupplement, met name bij gelijktijdig gebruik van geneesmiddelen.
Voor Cyclévia vermeldt de LEPIVITS-productfiche onder meer dat het product niet mag worden gebruikt tijdens de zwangerschap of de borstvoeding, en wordt aanbevolen een arts of apotheker te raadplegen bij gelijktijdig gebruik van een behandeling tegen depressie.
De menstruatie is het meest zichtbare deel van de vrouwelijke cyclus, maar vormt slechts één stap in een continu hormonaal proces.
Om te onthouden:
Uw cyclus begrijpen betekent uiteindelijk dat u leert de menstruatie niet te zien als een geïsoleerde gebeurtenis, maar als een stap in een fysiologisch evenwicht dat de hele maand door evolueert.
Ons team staat voor u klaar
van maandag tot vrijdag van 8.30 tot 19 uur.
Zaterdag van 10 tot 17 uur.
VEELGESTELDE VRAGEN
De menstruatiecyclus wordt doorgaans voorgesteld in vier grote stappen: de menstruele fase, de folliculaire fase, de ovulatie en de luteale fase. Deze periodes worden gecoördineerd door de schommelingen van meerdere hormonen, met name FSH, LH, oestrogenen en progesteron [2,3].
Per conventie is de eerste dag van de menstruatie dag 1 van de menstruatiecyclus. De menstruatie treedt op na de daling van de hormoonconcentraties aan het einde van de vorige cyclus. De terugval van het progesteron speelt onder meer een centrale rol in de mechanismen die tot de menstruatie leiden [1].
Aan het einde van de luteale fase dalen progesteron en oestrogenen. Deze evolutie speelt een rol in het op gang komen van de menstruatie. Tegelijkertijd komen de hormonale mechanismen die de ontwikkeling van de follikels van de nieuwe cyclus voorbereiden geleidelijk op gang.
Nee. 28 dagen is in de eerste plaats een gemiddelde die vaak voor didactische doeleinden wordt gebruikt. Verschillen van de ene vrouw tot de andere en van de ene cyclus tot de andere zijn normaal. Een studie bij 1.060 regelmatige cycli toonde onder meer een grote variabiliteit aan, hoofdzakelijk verbonden met de folliculaire fase [3].
De premenstruele periode ligt aan het einde van de luteale fase, vóór het begin van de menstruatie. De menstruatie begint daarna en markeert het begin van de volgende cyclus. Deze twee periodes volgen dus op elkaar en zijn verbonden door dezelfde hormonale veranderingen, maar komen niet overeen met dezelfde fase.
Bepaalde planten zoals monnikspeper, vrouwenmantel en saffraan worden traditioneel in verband gebracht met vrouwelijk welzijn en met verschillende aspecten van het dagelijks comfort. Hun gebruik kan steunen op een lange fytotherapeutische traditie, op hun samenstelling aan natuurlijke actieve stoffen of, voor sommige, op wetenschappelijke studies in de context van de vrouwelijke cyclus [5-9].
Wetenschappelijke referenties
[1] Critchley HOD, Maybin JA, Armstrong GM, Williams ARW. Physiology of the Endometrium and Regulation of Menstruation. Physiol Rev. 2020;100(3):1149-1179. doi:10.1152/physrev.00031.2019. PMID: 32031903.
[2] Mihm M, Gangooly S, Muttukrishna S. The normal menstrual cycle in women. Anim Reprod Sci. 2011;124(3-4):229-236. doi:10.1016/j.anireprosci.2010.08.030. PMID: 20869180.
[3] Fehring RJ, Schneider M, Raviele K. Variability in the phases of the menstrual cycle. J Obstet Gynecol Neonatal Nurs. 2006;35(3):376-384. doi:10.1111/j.1552-6909.2006.00051.x. PMID: 16700687.
[4] Munro MG, Critchley HOD, Fraser IS; FIGO Menstrual Disorders Committee. The two FIGO systems for normal and abnormal uterine bleeding symptoms and classification of causes of abnormal uterine bleeding in the reproductive years: 2018 revisions. Int J Gynaecol Obstet. 2018;143(3):393-408. doi:10.1002/ijgo.12666. PMID: 30198563.
[5] Verkaik S, Kamperman AM, van Westrhenen R, Schulte PFJ. The treatment of premenstrual syndrome with preparations of Vitex agnus castus: a systematic review and meta-analysis. Am J Obstet Gynecol. 2017;217(2):150-166. doi:10.1016/j.ajog.2017.02.028. PMID: 28237870.
[6] Csupor D, Lantos T, Hegyi P, et al. Vitex agnus-castus in premenstrual syndrome: A meta-analysis of double-blind randomised controlled trials. Complement Ther Med. 2019;47:102190. doi:10.1016/j.ctim.2019.08.003. PMID: 31780016.
[7] Agha-Hosseini M, Kashani L, Aleyaseen A, et al. Crocus sativus L. (saffron) in the treatment of premenstrual syndrome: a double-blind, randomised and placebo-controlled trial. BJOG. 2008;115(4):515-519. doi:10.1111/j.1471-0528.2007.01652.x. PMID: 18271889.
[8] Rajabi F, Rahimi M, Sharbafchizadeh MR, Tarrahi MJ. Saffron for the Management of Premenstrual Dysphoric Disorder: A Randomized Controlled Trial. Adv Biomed Res. 2020;9:60. doi:10.4103/abr.abr_49_20. PMID: 33457343.
[9] Jakimiuk K, Tomczyk M. A review of the traditional uses, phytochemistry, pharmacology, and clinical evidence for the use of the genus Alchemilla (Rosaceae). J Ethnopharmacol. 2024;320:117439. doi:10.1016/j.jep.2023.117439. PMID: 37981119.
Advies & Gezondheid
Zijn alle magnesiumzouten gelijkwaardig? Focus op L-threonaat
Magnesium behoort tot de meest gezochte mineralen binnen de micronutritie — en met reden. Aanhoudende vermoeidheid, een druk levensritme, een hoge mentale belasting, een lichte slaap of een gevoel van nerveuze spanning: velen willen hun magnesiuminname optimaliseren.
Département scientifique
Candidose : welke voeding helpt om candida albicans te vermijden
Candidose komt vaak voor bij de mens, maar is complex om te behandelen. Om het risico op candida albicans te verkleinen, volgt u een anti-candidadieet.
Département scientifique
Levertraan en de positieve effecten ervan op het lichaam
Roept levertraan bij u slechte herinneringen op? Toch is ze gunstig voor de groei van kinderen. Van nature rijk aan vitamine A en vitamine D, is dit oude huismiddel sterk ondergewaardeerd. Ontdek vandaag de positieve effecten van levertraan.
Département scientifique
Over LEPIVITS
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.
leesbare
formules
verantwoorde
ingrediënten
eerlijke
communicatie
een gedocumenteerde kwaliteitseis.
