De antinutritionele effecten van koffie

Ja, maar dit effect betreft vooral bepaalde voedingsstoffen en bepaalde consumptieomstandigheden. De best gedocumenteerde interactie betreft non-heemijzer, dat onder meer in plantaardige voeding en in bepaalde verrijkte levensmiddelen voorkomt. Studies bij de mens tonen aan dat koffie bij een maaltijd de opname ervan kan verminderen, hoofdzakelijk door de polyfenolverbindingen. Dat betekent daarom nog niet dat een gewone koffieconsumptie systematisch voedingstekorten veroorzaakt.

Ja, koffie kan de opname van non-heemijzer aanzienlijk verminderen wanneer ze bij een maaltijd wordt gedronken. In een klinische studie verlaagde een kop koffie bij een maaltijd met een hamburger de ijzeropname met ongeveer 39 %. Andere experimenten bevestigden een dosisafhankelijk effect, dat onder meer samenhangt met de polyfenolen in koffie. Dit effect betreft vooral non-heemijzer en verdient bijzondere aandacht bij mensen met een hoge behoefte of een ontoereikende ijzerstatus.

Ja, het is beter om koffie niet tegelijk met een ijzerrijke maaltijd of met een ijzersupplement in te nemen wanneer een optimale opname belangrijk is. Een studie bij vrouwen met een ijzertekort toonde aan dat koffie de opname van een ijzersupplement in de onderzochte omstandigheden met 54 % verlaagde. Het effect hangt echter af van de maaltijd, van de hoeveelheid koffie en van de individuele ijzerstatus.

Cafeïne kan de uitscheiding van calcium en magnesium via de urine tijdelijk verhogen, maar dat betekent niet dat een gewone koffieconsumptie automatisch een tekort veroorzaakt. In een kleine metabole studie leidde cafeïne over 24 uur tot een duidelijke, maar bescheiden toename van het urinaire verlies van beide mineralen. Die resultaten pleiten eerder voor aandacht voor het algemene voedingsevenwicht dan voor de bewering dat koffie de magnesium- of calciumreserves systematisch « uitput ».

De gegevens laten niet toe om zonder meer te stellen dat koffie de opname van vitamine B1 en B6 blokkeert. Een grote observationele studie bij meer dan 10.000 volwassenen stelde lagere circulerende concentraties van vitamine B6, folaten en riboflavine vast bij grote koffiedrinkers. Een verband toont echter noch een verminderde darmopname noch een door koffie veroorzaakt tekort aan. Ook de specifieke relatie tussen koffie en vitamine B1 vraagt om meer klinische gegevens.

Het is zinvoller om in milligram cafeïne te denken dan in aantal koppen, want het gehalte verschilt sterk naargelang de bereiding. Voor gezonde volwassenen is de EFSA van oordeel dat een inname tot 400 mg cafeïne per dag geen veiligheidsprobleem stelt. Ter indicatie schat de EFSA ongeveer 90 mg voor 200 ml filterkoffie en 80 mg voor een espresso van 60 ml. De individuele gevoeligheid kan echter sterk verschillen.

Ja. Het tijdstip van consumptie telt evenzeer als de totale hoeveelheid. De EFSA geeft aan dat één enkele dosis van ongeveer 100 mg cafeïne bij sommige volwassenen de duur of de opbouw van de slaap kan wijzigen, vooral wanneer ze kort voor het slapengaan wordt ingenomen. Een totale consumptie die binnen de grens van 400 mg per dag blijft, kan de slaap dus toch verstoren wanneer een groot deel van de cafeïne laat op de dag wordt gedronken.

Tijdens de zwangerschap is de EFSA van oordeel dat een totale inname tot 200 mg cafeïne per dag, uit alle bronnen samen, volgens de beoordeelde gegevens geen veiligheidsprobleem stelt voor de foetus. Het is dus beter om in milligram te spreken dan in « aantal koppen », aangezien de hoeveelheid cafeïne sterk varieert naargelang het formaat, de boon en de bereidingswijze. Thee, chocolade, energiedranken en bepaalde geneesmiddelen kunnen eveneens bijdragen aan de dagelijkse inname.